XOSÉ MANUEL VEGA, voceiro da Iniciativa por unha CRTVG plural

"Os medios en Galicia son un esperpento informativo"


Xosé Manuel Vega é a cara visible dun grupo de traballadores da CRTVG que decidiron sacar peito e berrar ben alto que os medios públicos galegos están ao servicio do Goberno Fraga. E fano en forma de iniciativa lexislativa popular, pedindo que o director xeral da compañía teña que ser elixido por dous tercios do Parlamento galego en lugar de a dedo polo presidente da Xunta. Acadaron máis de 19.000 sinaturas (necesitaban 15.000) e o tema será tratado na vindeira lexislatura. Pero isto é algo máis, porque se imos á letra pequena da Iniciativa por unha CRTVG Plural, podemos ler cousas como censura directa, ocultación de información, deformación da realidade e eliminación de voces discrepantes. De todo isto e máis falamos con Xosé Manuel Vega, veterano xornalista da TVG que agora presenta o programa 'Parlamento'.













"Non creo que a maioría absoluta de Manuel Fraga estes anos dependera dun papel tan servil e tan sumiso como o que tivo durante estes anos a TVG"




















"O proceso de concentración que se está a producir nos medios privados converte en eufemismo falar de que a diversidade de medios privados vai garantir a pluralidade. Sen medios públicos non vai haber nin pluralismo informativo nin verdadeira democracia"





















"A TV pública ten que ser sentida como propia pola cidadanía e non sentir que é propia de quen está no poder nese momento. Hoxe en Galicia todo o mundo sabe que a TVG é de quen goberna e nada máis"






















"Sen a teta do poder político ningún medio de ámbito estrictamente galego está vivindo hoxe en Galicia".






















"Nós de ningún xeito eximimos de ningunha responsabilidade ás persoas que contribúen co seu silencio a todo isto".
VIEIROS. A iniciativa da que es voceiro chega 15 anos despois da creación da CRTVG a reclamar pluralidade e veracidade. ¿Pero ese déficit existiu dende o comezo ou houbo algunha época que salvar?

XOSÉ MANUEL VEGA. O comportamento dos gobernos en España con respecto aos medios públicos non é exclusivo de Galicia nin da TVG. Creo que despois da transición viviuse un momento supoño que de maior liberdade, cunha posibilidade maior de actuar aténdose aos principios e aos criterios cos que se rixe a profesión. Pero a partir dun momento dado, supoño que bastante asociado ás maiorías absolutas, prodúcese unha presión cada vez maior sobre os medios de comunicación públicos, que empezan a ser considerados como un instrumento ao servicio do partido que gaña as eleccións. Isto en Galicia dende o momento en que empeza a haber maiorías absolutas empeza a adquirir un ritmo crecente...

V. Esa presión foi menos notable no goberno tripartito, por exemplo?


XMV. Eu creo que si. Eu fun editor dun telexornal co goberno tripartito, volvino ser co Goberno Fraga e aos tres meses deixeino. Porque para facer de secretario do director de informativos, que transmite unhas ordes determinadas, non tiña ningún sentido que eu estivese alí. No tripartito as escaletas dos telexornais facíaas o editor do telexornal e logo o director de informativos pois preguntaba a ver como ía ir o conto para a posteriori falar de como foi e de como sería mellor facelo... Se ía unha acusación buscábase a resposta do goberno... ou sempre ofrecerlle a posibilidade ao goberno para que contestase calquera acusación... e todo iso desapareceu. Agora non se fai unha escaleta sen que o director de informativos transmita as ordes oportunas sobre o que debe ir e con que formato.

De todas maneiras, á parte do que é a praxe diaria dos feitos que se silencian ou non se silencian, hai outra cuestión máis grave: penso que un medio público nunha democracia ten que ser un espacio de debate e confrontación de ideas, un escenario onde a razón do debate se impoña... E o debate político desapareceu da TVG... ben, hai un programa que se emite na madrugada, 'A Chave', pero non se debate sobre cuestións de actualidade, pero non sobre a pesca nin sobre as vacas tolas... senón sobre "A cociña galega na encrucillada", que non son cuestións que teñan nin actualidade nin polémica nin que estean confrontados intereses que de algunha maneira revelen unha parte máis conflictiva da sociedade, pero tamén a máis viva.

V. A vosa proposta no Parlamento fala só do xeito de elixir o director xeral, pero na letra pequena aparecen palabras como censura, falta de veracidade e parcialidade manifesta...


XMV. A nosa proposta nace da propias limitacións que ten a propia iniciativa lexislativa popular: non pode ir en contra de ningunha lei de rango superior, non pode ter consecuencias orzamentarias... Así que limitámonos a apuntar o cerne do problema: o fío de dependencia directa do medio ao goberno, que é o nomeamento do cargo do director xeral directamente polo presidente da Xunta directamente a dedo. E logo o director xeral fai o propio con toda a cadea de cargos internos. Esa foi a principal razón pola que nós limitamos na proposta a ese tipo de contidos. Hai outras cousas ás que temos feito referencia en moitas comparecencias públicas, como a creación dun Consello do Audiovisual, pero iso non se pode reclamar por este tipo de procedemento. Aínda que esta proposta é realmente do Valedor do Pobo, de cando no ano 97 fixera un informe especial sobre o respecto ao pluralismo político nos medios de comunicación públicos, que concluía afirmando que se estaba a conculcar o respecto ao pluralismo político, e unha das súas propostas era a creación dun Consello do Audiovisual independente do poder político e con capacidade de decisión sobre a programación e os contidos dos medios públicos. Esa proposta non foi recollida por ninguén, polo menos en forma de texto lexislativo nin dende a Xunta nin dende os partidos da oposición.
V. Cóntanos o que lle pode pasar a un xornalista normal da TVG nun día de traballo...

XMV. Uf! É que hai que ver antes que (e quen) é un xornalista normal. Porque determinadas informacións só as fan determinadas persoas. Pero se non es unha 'desas' persoas, o que che pode pasar é que chegues ás 8 da mañá e que esteas agardando ata as 11.30 para ver que breve ou que noticia de internacional che toca facer... cousas así.

V. Apoiouvos o Colexio de Xornalistas de Galicia, pero non así a Facultade de Xornalismo, ¿por que?

XMV. Iso deberíasllo preguntar ao decano, e eu agradeceríacho. Para min foi unha experiencia bastante desagradable e mesmo fixen referencia a ela na asemblea do Colexio de Xornalistas, estaba el presente, e eu dixen que determinados silencios en determinadas situacións non os podería interpretar máis que como connivencia con esa situación. Non se pronunciou porque, segundo el, non estaba entre as súas competencias facer ese tipo de pronunciamentos e que lle correspondía á Xunta de Goberno da Facultade... Ben, eu tampouco che podo dicir se existe unha base xurídica ou non, pero eu creo que el como persoa cun cargo si podía facer pública unha opinión con respecto á situación dos medios públicos. A súa postura é, ao igual que a de moita máis xente, a de dicir que é necesario debater, falar de modelos teóricos, pero sen falar da realidade.

V. ¿E os partidos como reaccionaron?

XMV. Os partidos da oposición nun primeiro momento apoiaron a iniciativa. Pero o PP tivo unha posición diferente e máis matizada. O seu secretario xeral, Jesús Palmou, díxonos que efectivamente era necesario un debate en profundidade sobre os medios públicos pero que quería desligar esta iniciativa do proceso electoral. Nós dixémoslle que era unha intención que nós tamén tiñamos. De feito, vaise debater o ano que vén, despois das eleccións, e quedamos emprazados para seguir falando despois. Por outras conversas máis ou menos informais con Jaime Pita, transmitiunos que este tema ten que ser abordado a nivel de Estado. E aí estamos.

O Goberno en Madrid vén de anunciar que vai crear un grupo de traballo especializado para abordar unha reforma en profundidade de toda a arquitectura legal sobre os medios de comunicación públicos que esperamos con moito interese. Supoñemos que tratará de consensuar esa nova reforma por dotarse dunha lexislación básica.

O PSOE recolleu textualmente a nosa proposta, primeiro en Madrid, comprometéndose a levalo no seu programa electoral, e aquí inclúeo xa no programa para estas eleccións. Sen embargo, queda por ver que fai en Andalucía, onde ten maioría absoluta e podería aplicalo de inmediato se quixer...

Con respecto ao BNG dende o primeiro momento deunos o seu apoio, pero no seu programa electoral non recolle textualmente a proposta, aínda que lle atribúe ao Parlamento a responsabilidade na elección e na determinación de funcións do director xeral.

V. ¿E como reaccionou o corpo directivo da CRTVG?

XMV. Eu só sei que o día que presentamos a iniciativa en rolda de prensa no Correo Gallego -cónstame por manifestacións dalgún compañeiro- o subdirector cambiou a última páxina a última hora para dicir que uns membros da sección sindical da CIG e afíns ao BNG na TVG pretendían electoralmente levar esta iniciativa adiante. Deuse a casualidade que esta iniciativa estaba respaldada por xente como Xosé Francisco Rodil Lombardía, primeiro director da CRTVG con Fraga; polo que foi director de informativos da Radio Galega, Francisco López Iglesias; e polo que é subdirector de programas actualmente na TVG, Xosé Rodríguez Durán. Entón, claro, calaron xa ao día seguinte, porque era moi forte dicir que estas persoas son do Bloque. Na comisión promotora hai xente de todas as tendencias: dende persoas que foron membros do Consello de Administración polo PSOE, xente que tivo responsabilidades durante os gobernos do PP, e tamén hai xente con simpatías polo BNG aínda que ninguén con ningún cargo orgánico como tiveron estes.

V. Parece que os traballadores dos medios comezan agora a rebelarse: nos últimos tempos houbo un manifesto denunciando censura en RTVE en Galicia, e tamén os traballadores da delegación da Voz, que se queixaron á dirección por teren un delegado 'baltarista'...

XMV. Eu creo que se está a chegar a uns extremos de presión innecesarios. A esa situación contribúen varios factores: a propia voracidade do poder, que é innata á natureza do poder, se non ten freos democráticos. É dicir, se podes ter máis instrumentos ao teu alcance para conservar o poder, que ao fin e ao cabo é o obxectivo de todo partido... tampouco hai que ser inxenuo e crer na bondade da natureza humana. O que hai é que reforzar os mecanismos de control que lle saiban poñer freo a isto.

Pero despois estanse a dar fenómenos moi perversos relacionados con esta situación. Por exemplo, o tema dos cargos intermedios nos medios. Son cargos que chegan pola súa adscrición persoal e inquebrantable a un partido político, e polo tanto non teñen outro mérito que exhibir ante quen os nomeou máis que todo o traballo suxo que fan ante ese partido. Esas son as súas credenciais e os seus méritos, por tanto esto entra xa nunha especie de voráxine, "o máis difícil aínda"... Por exemplo, se chegan unhas imaxes do BNG na concentración na Praza da Quintana, xa se pon ao final do telexornal... e aínda por riba hai que procurar seleccionar os planos nos que se vexa menos xente.

Pero señores... ¿realmente é necesario chegar a ese extremo? Eu creo que non... non creo que a maioría absoluta de Manuel Fraga dependera dun papel tan servil e tan sumiso como o que tivo durante estes anos a TVG.

V. Pola TVG voa cada certo tempo a pantasma da privatización... ¿cres que sería positiva para a saúde informativa do país?

XMV. Non. Eu creo que o pluralismo político para a democracia é como a diversidade para a natureza. E neste momento a única garantía que existe para o pluralismo político (que pode existir, que neste momento non existe ningunha) serían os medios públicos con obrigas legais e mecanismos para garantir a pluralidade... O proceso de concentración que se está a producir en oligopolios de información nos medios privados convirte en eufemismo falar de que a diversidade de medios privados vai garantir a pluralidade. Por tanto, cremos que sen medios públicos non vai haber nin pluralismo informativo nin verdadeira democracia.

É un problema que está afectando a todo o mundo. Se non nos dotamos dunha nova cultura democrática que esixa a transmisión dunha información veraz e plural, dende logo esta democracia vaise ver bastante recortada... porque neste momento o verdadeiro reto da democracia non é facilitar o voto ao cidadán, é facilitar a formación da opinión que será a que despois determinará o sentido do voto. Neste momento existe un discurso monolítico no que unicamente se permite a formación dunha opinión.

V. ¿Cal é o voso modelo de televisión pública?

XMV. Eu creo que o goberno dos medios públicos debe depender do consenso parlamentario, ten que responder a unha maioría cualificada do parlamento, non vale só a absoluta. Porque o seu problema está no uso que se faga dela, o papel que poden cumprir, o papel que a sociedade está en condicións de esixirlle e como se garante que poida cumprir ese papel. E eu creo que a clave está neste último punto. E iso creo que ten que conseguirse garantíndolles un financiamento suficiente para evitar servilismos incluso da publicidade, para que poidan ofrecer unha programación de calidade e de referencia no que é o ámbito informativo. A TV pública ten que ser sentida como propia pola cidadanía e non sentir que é propia de quen está no poder nese momento. Hoxe en Galicia todo o mundo sabe que a TVG é de quen goberna e nada máis, punto.

V. ¿Pero hai algún modelo existente a seguir?

XMV. Home, podería ser a BBC, por exemplo, pero a clave deste medio está en que o seu órgano rector non é designado polo goberno directamente, senón que entran toda unha serie de colectivos sociais, e logo en Gran Bretaña existe unha tradición non escrita que determinadas inxerencias nos medios públicos non serían asumibles e terían un alto custo social para quen as realizase. Iso non existe aquí, polo tanto o modelo sería dificilmente aplicable neste país. Aquí a TV pública naceu nun modelo de cultura autoritaria e non se cambiou dende entón (segue dependendo directamente do goberno) e neste momento un catedrático tan ilustre como José Juan González Encinar dicía que as televisións públicas en España son unha momia do franquismo. E eu creo que iso é un pouco a clave: naquel momento tan delicado da transición no que había que facer equilibrios, xogadas de salón case para ser diferentes pero sen romper con todo... pode ser que tivera unha explicación manter esa dependencia do goberno porque a sociedade non estaba democraticamente madura. Pero hoxe, case 25 anos despois, creo que xa vai sendo hora de que a sociedade queira tomar o protagonismo con respecto aos medios públicos que estamos a pagar todos e queremos que sexan de todos.

V. Eu lémbrote nunha conferencia de Ibarretxe, cando ergueches a man para preguntarlle ao lehendakari sobre o "terrorismo informativo" que practican os medios estatais con respecto ao conflicto vasco. Se a iso lle chamas terrorismo, ¿como lle chamarías ao xornalismo que se practica neste país con respecto ao que acontece no propio país?

XMV. A ver, explico iso de "terrorismo informativo" (unha expresión que comprendo que se pode utilizar demagoxicamente contra min): eu creo que se están a subvertir os principios polos que se debe rexer a información, porque están a adoptar unha posición belixerante non contra os terroristas senón contra todo un sector da poboación vasca. Pero conste que outro tipo de terrorismo é inadmisible nunha sociedade democrática e quen o practica non pode ser máis que un malnacido que debía estar na cadea coa máxima condena posible. ¿Como cualificaría o que existe en Galicia? Tamén de vulneración das verdadeiras regras polas que se debe rexer a información e o traballo dun xornalista. ¿Ese deber do xornalista estase a cumprir? Non, eu creo sinceramente que non. Existen fenómenos que non se poden analizar nun minuto nin en dous nin nunha entrevista: como se fragamenta a información, como se relaciona, os conflictos non existen ata que o goberno ten unha opinión sobre eles, ... chegamos a unha especie de esperpento informativo que eu supoño que algún día será merecedor dunha análise.

V. ¿Falas tamén dos medios privados?

XMV. Home... abonda con dicir que en Galicia deben existir nove ou dez xornais diarios, e coa poboación que hai, co hábito de lectura, co poder adquisitivo, co mercado publicitario... estes medios sería imposible que sobrevivisen. Falando de xornais, pero podemos falar de radios, de revistas... non hai que ver máis que os especiais de determinadas consellerías que saen en determinados periódicos... É dicir, sen a teta do poder político ningún medio de ámbito estrictamente galego está vivindo hoxe en Galicia. Entón a sociedade ten que facer unha reflexión... loxicamente hai moitos intereses en que todo siga para adiante tal e como está agora. Non vai haber ningún interese dende o poder en cambiar unha circunstancia que lle é favorable.

E está claro que o factor humano sirve para acentuar este control sobre as informacións. Nós de ningún xeito eximimos de ningunha responsabilidade ás persoas que contribúen co seu silencio a todo isto.

V. ¿Que opinas desta onda de despedimentos masivos: Radio España, Atlas, a propia TVG...?

XMV. É outro dos factores: a precarización da profesión, que convirte o xornalista en calquera cousa menos nun individuo coa mínima capacidade de esixencia para que lle permitan cumprir co seu deber, porque o único que estamos pedindo é que se nos permita cumprir co deber social que temos de informar. Se non tes ningún tipo de seguridade nin xurídica nin económica nin social case, porque a sociedade permanece bastante á marxe de toda esta problemática, entre outras cousas porque está a ser moi ben tapada: os debates das televisións públicas e privadas son sobre como lle quedaron as tetas a determinada señora, non hai debate sobre a realidade. O xornalismo de debate estase substituíndo polas homilías xustapostas: sae un facendo unha declaración, sae outro facendo outra (no mellor dos casos)... pero non hai debate, o debate é a confrontación de ideas para buscar unha idea mellor, cun discurso racional argumentado. Non se debate sobre a realidade, eso foi tamén algo que nestes anos de evolución da democracia en España se perdeu.

Ao final o máis importante é que todos sexamos conscientes de que é necesaria unha nova cultura política e social que valore a discrepancia civilizada, racional, calmada, como un valor intrínseco da sociedade e que non se convirta a discrepancia nun motivo de persecución. Sen discrepancia non pode haber unha democracia rica.

Rocío Castro Tarrío



Vieiros