 |
|
| Ramón Villares é un dos historiadores máis importantes da Galiza contemporánea. Foi o primeiro rector nacionalista da Universidade de Santiago, e o único, pero iso non lle impide ser moi crítico coas estratexias do nacionalismo actual. Cando comeza en Pontevedra o Congreso do Ano Bóveda, Villares trazou na sala de chat de Vieiros as pontes cara ao galeguismo republicano. Podes consultar tamén a transcrición completa do chat. |
 "A Guerra foi máis esmagadora para Galicia do que para Euscadi ou Cataluña" "Dende o punto de vista teórico, estamos a vivir de cousas obsoletas, como a xeración Galaxia ou o 'Atraso' de Beiras" "O malo non son tres universidades, senón que sexan moi igualiñas" "Se segue habendo estas liortas entre PSdeG e BNG, seguramente o PP revalide a maioría absoluta" "Os intelectuais non son o que eran, non poden influír na vida pública coma antes" "O mundo rural non é decisivo en ningún lugar de Europa, e tampouco en Galicia" "Fai falla unha converxencia entre os nacionalismos periféricos e o socialismo, que a mensaxe de Maragall se estenda a toda España" |
 |
<vieiros> Boas tardes. Mañá comeza en Pontevedra o Congreso sobre a figura de Alexandre Bóveda... Cales cres que foron as súas principais achegas para a construcción do nacionalismo galego? <Villares> Creo que a principal foi a de organizador, porque era un pragmático e sobre todo unha persoa moi competente na materia facendística. E ademais tiña unha grande dose de persuasión persoal. <Adiante> En que medida son actualizábeis os traballos e propostas económicas de Alexandre Bóveda? <Villares> Tal vez sexan interesantes as relativas ao modelo fiscal proposto para a Deputación de Pontevedra e, desde logo, os seus estudios en materia de facenda rexional, sobre todo porque partía do suposto de que a economía galega tiña (e penso que segue a ter) capacidade para saír adiante sen que dependa da subvención e da chamada "solidariedade" dos pobres. <clio> Falabas da capacidade de Bóveda para a comunicación coa xente... non achas en menos isto no nacionalismo actual? <Villares> Si, este é un problema dabondo denunciado por moita xente, que atopa na imaxe do Bloque (que é case todo o nacionalismo, aínda que non todo) unha expresión de certa adustez, de ausencia de persuasión. Penso que custaría pouco mudar, pero hai que querer facelo. <jacarezin> Cres que a figura de Bóveda está suficientemente recoñecida ou valorada a nivel oficial? Ou que isto non pode suceder mentres haxa un ex-ministro franquista á fronte da Xunta? <Villares> Ben, a nivel oficial Bóveda é unha figura algo incómoda, das máis incómodas da tradición nacionalista, porque esta de por medio a súa coherencia vital e, sobre todo, a sua morte inxusta. Ademais, no plano oficial hai poucas cousas de carácter retórico ou lírico que se puidesen atopar en Bóveda para meter nun discurso. Non é un Cunqueiro ou mesmo un Otero ou un Piñeiro, fóra todas as distancias entre eles. A súa condición "oficial" está na memoria do nacionalismo. É dos poucos persoeiros que non foi atrapado polo pensamento oficial actual. <clio> É abraiante pensar en qué medida determinou a guerra civil e sobre todo a represión franquista o futuro do país. Xa sei que a pregunta é moi complexa... pero cal foi a dimensión desa terrible ferida para o país? <Villares> Penso que respecto da guerra, a diagnose de Castelao era certeira. Segou unha primavera, cando todo estaba a punto de institucionalizarse: a autonomía, o Partido Galeguista, o ámbito cultural co Seminario de Estudos Galegos... A guerra foi máis esmagadora do que para Euscadi ou Cataluña. <Edgon> ¿Segue habendo nalgúns sectores certo resentimento ou malestar cando se fan estudos ou xornadas sobre a Guerra Civil, a represión ou a ditadura franquista? <Villares> Cada vez menos, felizmente. Pero aquí hai que facer unha precisión. O peso da transición, afortalado pola posición do PSOE de non querer volver á Guerra Civil, obrigou a demorar quince anos a recuperacion da Memoria. Foi coa chegada do PP e coa súa insistencia no asunto da Historia e demais, cando a memoria abrollou de novo. Hoxe está inzando este interese, pero logo haberá que facer unha avaliacion global do asunto. En Galicia, por exemplo, aínda estamos nas pallas neste asunto, en comparanza co que está a suceder en Cataluña. <chuki> Se tiveses que cambiar algo da Transición, algún feito histórico, cal cambiarías? Quizais non houbo mellor xeito de facer as cousas? <Villares> Se tivese que cambiar algo, cambiaría o asunto da organización territorial, ou, polo menos, daríalle máis cobertura constitucional, a troca de aceptar o que non se discutiu, que foi a monarquía e a posición das forzas armadas. <jacarezin> Hai hoxe alguén comparable a Bóveda no ámbito do nacionalismo? <Villares> Penso que exactamente non, porque non é doado repetir ese momento. <Edgon> ¿Que partido político consideraría o sucesor do Partido Galeguista? <Villares> En grande medida, o BNG, pero cun escoramento cara á esquerda que o afasta dabondo da idea do Partido Galeguista da II República, que era interclasista e republicano, pero máis moderado có actual BNG, aínda que como podedes supoñer, non é doado establecer comparanzas. Con todo, se hai algunha anomalía na Galicia da posguerra, en comparanza con Cataluña e Euscadi, foi xustamente a ruptura coa tradición do PG e a aparición dun nacionalismo de esquerdas, case hexemónico. Non acontece en ningures. <Fragancia> As condicións actuais son semellantes as da preguerra? <Villares> Non, as condicións son ben diferentes, en todos os eidos. Pero hai unha semellanza clara na condición de Galiza como unha nación-cultura. Que se convirta noutra cousa (nación-estado ou rexión, etc.) depende da conciencia nacional. <capeton> Dende a comparación histórica, como ves o nacionalismo dos anos 30 e o de agora? Fai falla outro Castelao ou outro 'Sempre en Galiza'? Ou é o paso do tempo os que os converteu nunha referencia? <Villares> Fai falla outro 'Sempre en Galiza', no senso teórico, como auga de maio, porque estamos a vivir de cousas obsoletas, desde a xeración de Galaxia ou do 'Atraso' de Beiras. En canto ao Guieiro, penso que Castelao é irrepetibel, pero é obvio que se necesitan máis ca líderes, cadros tecnicamente formados que saiban en qué mundo vivimos, e non funcionarios, que é o que abunda. En fin, que isto ten que ver co modelo de partido e de mensaxe que se lle queira mandar á sociedade, se rompedor e creativo, se conservador e de repregue perante unha invernada... <lela> Acha en menos a súa etapa de rector? <Villares> Non, acho en menos algunhas cousas feitas daquela, pero non a miña estadía en San Xerome, que tiña dabondo custo persoal. <lela> Se volveses estar sentado na cadeira de San Xerome, volverías a impulsar a creación das tres universidades? Non sería mellor pechar Alvedro e Peinador e facer un bo tren rápido a Lavacolla? <Villares> Ai, quen tivera a capacidade de manexar un país como se fose unha esfera...! Lembrade Chaplin... Penso que o malo non son tres universidades, senón que sexan moi igualiñas, case cuspidiñas. No dos aeroportos, estou certo que foi, e segue a ser, un erro maior. <chuki> Onte publicouse un manifesto para que houbese un acordo de progreso en Galiza, entre nacionalistas e socialistas. Sen embargo, incluso malia o de hoxe, un pacto á catalana parece moi lonxe de nós... como o ves? <Villares> Vexo que se trata de cousas moi distintas, porque nin o PSC é o PSdeG, nin Esquerra se lle parece ao BNG. Está ben que se intente o acordo, pero non hai nada análogo ao momento catalán actual. <Adiante> E despois de Fraga que? Manterá o PP o seu predomio en Galiza? <Villares> Desde logo, se segue habendo estas liortas entre PSdeG e BNG, seguramente si, o PP pode revalidar a súa maioría absoluta. Pero en política, dous anos, que é o que falla para as eleccións (se non as adiantan), é moito tempo. Haberá que agardar a marzo e a que Vigo se arranxe unha miga. <Fragancia> A situación rural segue sendo a mesma e non vai cambiar en dous anos. <Villares> Non ten moito que ver. Hoxe o campo ten apenas un 15 por cento da poboación. O problema é cultural e político, non de atraso rural. <crispin> Que che parece o relevo de Beiras por Quintana? <Villares> Paréceme que era necesario darlle algunha saída ao impasse en que estaba metido o BNG. Outra cousa é que se resolva só cun cambio de persoas, que penso que non, con independencia das cualidades e da capacidade de traballo que teña Quintana. Ora ben, se a pregunta é se era mellor Camilo, a resposta é que o seu momento xa pasara: se hai porvir para o BNG, tanto político como organizativo, este é o momento de afrontalo, e para iso debe ser unha persoa relativamente nova e coa confianza dos militantes. Os resultados xa se verán. <clio> Que che pareceu que Beiras comparase a Mariño e Paco Vázquez con Chinchilla e Mudarra na asemblea do Bloque? Os militantes mirábanse entre eles con cara de perdidos... <Villares> Eu non estaba, pero non é acaída a metáfora, porque supón comparalos cun "traidor" (Mudarra-Paco) e un "xuíz-comisario" mandado polos Reis Católicos (Ventura-Chinchilla). Paco e Ventura son productos do país, e Beiras debería analizar por que é posíbel que isto aconteza e non perderse en divagacións. <Edgon> Considera que os intelectuais e artistas deberían posicionarse publicamente, "mollarse",ou non? <Villares> Levo estudiado algo a posición dos intelectuais. Primeiro, hoxe os intelectuais xa non son o que eran, isto é, non poden influír na vida pública coma antes, porque a democracia de masas volveunos seres normais. Segundo, que a autonomía bloqueou a posicion dos intelectuais (máis ou menos galeguistas) polo engado que lle soubo tender o poder politico, que ten a habilidade de aparentar unha esfera autónoma para o mundo da cultura. Creo que, con todo, o que faría falla é máis mercado, máis concorrencia e menos amparo oficial. Nisto e noutras cousas. <chuki> Vendo o triste panorama de Galiza (como a época post-nuncamais), sentiches algunha vez o desexo de exiliarte? <Villares> Non, aínda non. Ao máximo que podería chegar é a un exilio interior, pero tampouco. Hai que resistir, porque senon é peor. <clio> Como ves a influencia da emigración nas eleccións? Non cres que ten demasiado peso e que son fácil presa electoral para quen estea na Xunta? <Villares> Certamente, a emigración volveuse agora importante porque ten peso electoral. Foi un acerto do PP traballar neste ámbito, pero non deixa de ser extraño que milleiros de xentes que non están nin van vir a Galicia decidan sobre quen debe gobernar. Creo que é unha factura que estamos a pagar pola mala conciencia que xerou nas elites galegas o feito da emigración. <chuki> Rector vilalbés, presidente da Xunta vilalbés... ¿quizais un papa vilalbés? Que ten esa vila para naza nela xente predisposta a grandes cargos? <Villares> Non o sei, porque a xente do común de alí non é dunha "raza" especial. Penso que o mais dificil vai o do papa. E ben que o sinto pola festa que ía haber na vila, pero as miñas razóns son de peso: "ninguén pode ser papa dúas veces", di un vello refrán vaticano, e Rouco está moi proximo a Wojtyla. Con todo, o Espírito Santo decidirá. <jacarezin> Como ves o futuro da xente nas aldeas de Galiza? A despoboación é inexorábel? Que habería que facer? <Villares> No mellor dos casos véxoos como "guías forestais" de visitantes urbanitas que irán ao campo ver un sucedáneo de zoo. Nos vindeiros anos, o que haberá que prepararse non será para producir máis, senón para conservar a natureza, o espacio natural... <Adiante> Hai futuro para o noso campo e paro o noso agro? <Villares> Si, hai ese futuro. Pero aproveito a ocasión para dicir que o hoxe o mundo rural non é decisivo en ningún lugar de Europa e tampouco en Galicia. Temos unha idea un pouco idilica do campo, tal vez polos traballos pasados. Pero o campo é un sector asistido ao que se transfiren rendas netas desde a industria ou o sector terciario. <Adiante> Que fai falla para avanzar no debate da cuestión da organización territorial en España, ademais de afastar o PP do poder? <Villares> Fai falla poñerse dacordo na España que queremos, que non é doado. E sobre todo fai falla que haxa unha converxencia entre os nacionalismos periféricos e o socialismo, isto é, que a mensaxe de Maragall se estenda a toda España, non a persoa, senón moitos dos seus puntos de vista. Eu espero que aínda o vexamos neste decenio. <crispin> Hai algunha posibilidade, por pequena que sexa, de salvar a situación en Euscadi? Que opinas do plan Ibarretxe? <Villares> Dúas por unha, que vén ser o mesmo. Penso que o Plan Ibarretxe debe ser discutido e, se é o caso, combatido, en termos politicos e non coa descualificación ou a actuación dos tribunais que se está a facer. Haberá solución? Penso que a curto prazo non, porque todo se encamiña a que tanto o PNV coma o PP saquen petróleo deste asunto e que os dous acaden senllas maiorías absolutas nas eleccións correspondentes. Con todo, hai algo de positivo no Plan que non se quere ver: que se trata dunha proposta de estancia en España e non de independencia ou de fuxida dela. En fin, que non se está a discutir de verdade a cuestión. Todo é barullo mediático que todo o banaliza e que se parece cada vez máis ao lixo televisivo. <jacarezin> Pero desde Galiza non hai ningunha proposta sobre a mesa do debate da forma do estado. Nos chistes de Máximo do 'País' só aparecen Cataluña e Euscadi. Imos quedar outra volta fóra de xogo? <Villares> Si. Eu diría que o que define a Galicia é o "tal vez" ou o "quizais". En todas as referencias a esta cuestión, sempre aparecen Cataluña e Euscadi e "tal vez" Galicia. Por que? Por unha razón simple: porque o nacionalismo galego non elaborou unha proposta concreta de acción ou de inserción de Galicia dentro do Estado, non sabe qué quere facer e así non é posible estar presente neses debates. Ademais o peso político, demografico e económico e de "problema" (non hai riscos) é moi baixo. <Adiante> E chegaremos a ver a III República (federal, claro)? Ou teremos que seguir aturando as vodas e bautizos dos Borbóns? <Villares> O herdeiro, de momento, vai ben encamiñado, pero terá que gañar o posto cando chegue o momento. Penso que non hai polo de agora unha cuestión monarquía/república coma o de hai oitenta anos, entre outras razóns porque a monarquía conseguiu vencellarse coa idea de democracia. Transcrición íntegra do chat (26/11/2003) |
Vieiros